Mozaika tradycji ludowych Michałowa

 

W projekcie podjęto działania w trzech głównych etapach:

  1. Badania terenowe, kwerenda i przygotowanie warsztatów (listopad 2015)

Od drugiego tygodnia listopada ruszyły działania poświęcone tradycyjnemu śpiewowi z Podlasia, prowadzone na terenie gminy Michałowo. Przeprowadzona została kwerenda w archiwum (m.in. IS PAN, nagrania prywatnych badaczy i kolekcjonerów), mająca na celu sprawdzenie, co zostało już zidentyfikowane, jeśli chodzi o pieśni tradycyjne, pochodzące z terenu Michałowa. W dalszej kolejności podjęliśmy badania terenowe poświęcone tradycyjnym pieśniom okolicznościowym śpiewanym w Michałowie i otaczających je wsiach. Ich celem było dotarcie do żyjących tam jeszcze śpiewaków i nagranie wykonywanych przez nich pieśni. W rezultacie odwiedziliśmy takie miejscowości, jak Pieńki, Kobylanka, Jałówka, Nowa Wola oraz samo Michałowo. Rozmawialiśmy tam ze starszymi mieszkańcami, praktykującymi ciągle śpiew ludowy, nagraliśmy wykonywane przez nich pieśni (m.in. kolędy, pieśni liryczne w języku polskim, rosyjskim i w lokalnej gwarze; wszystkie materiały zostały utrwalone w formacie audio, a częściowo też video) oraz zanotowaliśmy opowieści dotyczące okoliczności, w jakich pieśni były wykonywane i inne związane z nimi historie. W oparciu o zgromadzony materiał współpracujące z nami ekspertki zaplanowały warsztaty śpiewu tradycyjnego skierowane do miejscowej młodzieży. Wykonana przy okazji dokumentacja audio-wizualna, posłużyła potem do wyprodukowania filmu ze zrealizowanych działań.

  1. Warsztaty śpiewu tradycyjnego dla młodych mieszkańców Michałowa i jego okolic (grudzień 2015):

Do współpracy przy realizacji działań na tym etapie została włączona miejscowa młodzieży oraz jej nauczyciele i wychowawcy. W rezultacie utworzone zostały dwie grupy warsztatowe – jedna składająca się z podopiecznych Warsztatów Terapii Zajęciowej w Nowej Woli (licząca 15 osób) i druga (5-osobowa), w której znaleźli się uczniowie Gminnego Zespołu Szkół w Michałowie, spotykający się na zajęciach w siedzibie Pracowni Filmu Dźwięku i Fotografii - Michałowo „Niezbudka” przy ul. Fabrycznej 33 w Michałowie. Dla obu grup przeprowadzone zostały dwa spotkania warsztatowe ze śpiewu tradycyjnego. Uczestnicy mogli w trakcie zajęć dowiedzieć się, co i jak śpiewali w jesienne wieczory ich dziadkowie, usłyszeć dawne lokalne kolędy oraz poznać zasady śpiewu białego.

Pierwsza seria spotkań dla obu grup dotyczyła śpiewu tradycyjnego i odbyła się w Nowej Woli oraz Michałowie 4 grudnia 2015 r. Warsztaty poprowadziła Julita Charytoniuk z zespołu Południce. W ich trakcie uczestnicy mogli posłuchać wykonanych wcześniej w Michałowie nagrań i nauczyć się starych pieśni z tych okolic. Zajęcia były oparte na zabawie dźwiękiem, tłumaczeniu gwary na język polski (by zrozumieć, o czym opowiada dana pieśń). Wykonywano też dużo ćwiczeń oddechowych i ruchowych, po których można znacznie łatwiej i głośniej śpiewać. Rezultatem tych zajęć było nauczenie się przez ich uczestników przynajmniej 2 pieśni wykonywanych współcześnie przez mieszkańców gminy Michałowo.

Drugą część warsztatów z grupami z obu miejscowości zorganizowaliśmy 11 grudnia 2015 r. W ich prowadzeniu do Julity Charytoniuk dołączyła Joanna Zubrycka, znana też jako Miss God. Zrealizowane w rezultacie warsztaty etno-elektro pokazywały, jak można przetwarzać dźwięk, głos i całą pieśń za pomocą nowoczesnych urządzeń elektronicznych. Bawiąc się dźwiękiem uczestnicy tworzyli aranżacje do wykonywanych przez siebie tradycyjnych pieśni, poznali techniki i możliwości, które daje elektronika w połączeniu z muzyką tradycyjną. Pracowali też z mikrofonem, procesorem wokalnym oraz profesjonalnym oprogramowaniem muzycznym. Mogli w ten sposób przenieść się na chwilę do świata studia muzycznego, gdzie każdy mógł spróbować jego magii i poczuć się trochę, jak młody producent muzyczny.

Przeprowadzone w ten sposób zajęcia zostały przygotowane w oparciu o nagrania oraz teksty pieśni tradycyjnych zidentyfikowanych podczas kwerendy i prac terenowych. Pozwalały na przepracowanie zgromadzonych wcześniej przykładów tradycyjnego dziedzictwa kulturalnego językiem współczesnej sztuki. Osoby uczestniczące w tych warsztatach mogły nauczyć się od lokalnych ludowych twórców tradycyjnych pieśni. W okresie przedświątecznym uczestnicy warsztatów poznali też lokalne kolędy (prawosławne i katolickie), które zostały potem wykonane podczas zamykającej projekt imprezy dla mieszkańców Michałowa (zob. niżej).

  1. Impreza podsumowująca w Michałowie (18.12.2015):

Na zakończenie działań wspólnie z Pracownią Filmu Dźwięku i Fotografii - Michałowo "Niezbudka" w piątek, 18.12.2015 o godz. 17.00 zorganizowaliśmy wieczorne wydarzenie finałowe o charakterze otwartym dla wszystkich zainteresowanych. Na wspólne spotykanie zaprosiliśmy mieszkańców Michałowa i okolicznych wsi, by zaprezentować im rezultaty naszych prac i podziękować im za przyjęcie nas we własnych domach oraz podzielenie się wspomnieniami i ważnymi dla nich zwyczajami. Podczas imprezy można było posłuchać pieśni w wykonaniu zaproszonych przez nas mistrzów z okolicznych miejscowości (ich pieśni młodzież uczyła się wcześniej na warsztatach), zaśpiewać razem z nimi i wysłuchać opowieści na temat okoliczności, w których wykonywano poszczególne utwory. Uczestnicząca w warsztatach młodzież pochwaliła się przed dorosłymi nabytymi umiejętnościami, śpiewając zarówno „a cappella” jak i w oprawie elektronicznej. Zaprezentowaliśmy również film dokumentujący podjęte działania. Odbyło się też wspólne kolędowanie, a dzięki obecności miejscowych księży, katolickiego i prawosławnego, mogliśmy podzielić się z uczestnikami opłatkiem oraz prosforą. Nie zabrakło też czegoś słodkiego i ciepłego, by wzmocnić nadwyrężony rozmowami i śpiewem głos! Spotkanie cieszyło się dużym zainteresowaniem mieszkańców (udział wzięło w nim ok. 80 osób), w tym miejscowych decydentów – przybyli m.in. burmistrz Michałowa i dyrektor miejscowego Gminnego Ośrodka Kultury. Poprowadzili je Julita Charytoniuk i Filip Pazderski.

Film podsumowujący nasze prace: https://www.youtube.com/watch?v=OUEtBjBk4_E.

 

Album "Dizajn pogranicza. Polsko-białoruska sztuka ludowa w nowoczesnym wzornictwie"

 

Dialogi z sąsiadami 3 - warsztaty designu i rękodzieła na pograniczu polsko-białoruskim. Projekt wsparła Pracownia Filmu, Dźwięku i Fotografii w Michałowie, Podlaskie Hospicjum Onkologiczne w Nowej Woli, Białostockie Muzeum Wsi oraz Galeria im. Ślendzińskich w Białymstoku.